Blog overzicht
Programma

De mooie dame zonder genade

Gepost op 1 mei 2017 om 09:00 door George Vermij

De femme fatale en film noir vormen de basis voor een verleidelijk filmprogramma in het Nutshuis. George Vermij vertelt je meer over het thema en welke films je moet zien.

De term film noir bestond nog niet toen de Italiaanse literatuurcriticus Mario Praz in 1933 in zijn beruchte boek The Romantic Agony een hoofdstuk wijdde aan de aanlokkelijkheid van de fatale vrouw. Praz verdiepte zich in de geschiedenis van de literatuur en ontdekte dat de belle dame sans merci een tijdloze aantrekkingskracht heeft uitgeoefend op schrijvers en dichters. Bloedlink, maar onweerstaanbaar. Vrouwen die hij treffend omschrijft als: fatal women that shine with all the dark splendour of comets.

Praz’ vermakelijke literaire tocht bevat genoeg obscure en vergeten vondsten waaruit blijkt dat de femme fatale keer op keer als een ontzagwekkende komeet de duisternis oplicht. Maar de femme fatale heeft natuurlijk ook haar sporen nagelaten in de filmgeschiedenis. Zij is gemaakt om gezien te worden en dat maakt haar tot een fascinerend en ambigu lustobject voor de camera. Het Nutshuis heeft daarom in samenwerking met Galerie Barbette een selectie gemaakt van films waar deze tot de verbeelding sprekende figuur in de schijnwerpers staat.

Dangerous Liaisons

In de lijn van de decadente romantiek die Praz zo treffend heeft onderzocht is er Dangerous Liaisons (1988) van Stephen Frears. Een verfilming van de roman Les Liaisons Dangereuses van Pierre Choderlos de Laclos uit 1782 waarin de verveelde graaf van Valmont en een sluwe markiezin elkaar uitdagen om mensen te verleiden. Hofmaken is evengoed een machtsspel waarbij lust een wapen is dat door beide seksen wordt ingezet om te manipuleren.

De femme fatale uit het 18e eeuwse Les Liaisons dangereuses is ver verwijderd van de donkere Amerikaanse metropolen die wij nu met het personage associëren. Dat komt vooral door de impact van het film noir-genre op de populaire cultuur. De term werd door Franse filmcritici van net na de Tweede Wereldoorlog gehanteerd om een bepaald type Amerikaanse film te definiëren. Films met een stoere privédetective die het niet kan laten te vallen voor die beeldschone maar verdachte dame met snode plannetjes. Film noir is enerzijds een subgenre van de misdaadfilm en gangsterfilm, anderzijds kan het begrip breder worden opgevat als je kijkt naar de visuele stijl. Licht en schaduw zijn belangrijke elementen net zoals de grote onverschillige steden die zijn gehuld in duisternis en waar een eenzame antiheld doorheen dwaalt.

Ava Gardner, The Killers

In het Nutshuis zijn twee films te zien die je als klassieke film noirs kunt bestempelen. In Robert Siodmaks The Killers (1946) speelt de weergaloze Ava Gardner de gewiekste Kitty Collins die Burt Lancaster om de tuin leidt. Dan is er nog Jacques Tourneurs Out of the past (1947) met Robert  Mitchum die in de ban is van de geslepen charmes van Jane Greer. In beide films zijn de mannen kansloos tegenover de noodlottige verleiding van deze genadeloze dames.

Het succes van film noir zorgde voor internationale navolgers. In Louise Malles Ascenseur pour l’échafaud (1958) overtuigt Jeanne Moreau haar minnaar om haar rijke man te vermoorden die niets vermoed. Op papier lijkt het de perfect misdaad, maar al snel gooit het noodlot roet in het eten. Louis malle liep met zijn coole stijl al iets voorruit op de nouvelle vague en de film heeft een onvergetelijke soundtrack van Miles Davis.

Chinatown

In het programma worden twee neo-noirs vertoond. Roman Polanski’s Chinatown (1974) was gebaseerd op een script van Robert Towne dat hij aan filmproducenten pitchte met de woorden: It’s about how LA became a boomtown (…) incest and water (…) A second-rate shamus gets eighty-sixed by a mysterious broad. Die mysterious broad is in de vertolking van Faye Dunaway meer dan een femme fatale. Naarmate de film vordert en privédetective Jack Nicholson een beerput aan moord en corruptie opentrekt, blijkt zij ook maar een klein radertje in een groter en sinister geheel.

Blow Out

Brian De Palma’s Blow Out (1981) is naast noir schatplichtig aan de cinema van Alfred Hitchcock. De titel is een verwijzing naar Michelangelo Antonioni’s Blow Up waarin een fotograaf de getuige is van een moord. Blow Out heeft hetzelfde uitgangspunt en laat een geluidsman gespeeld door John Travolta een mysterieus ongeluk meemaken. Gaandeweg onthullen zijn geluidsopnames dat er meer aan de hand is. Een favoriet van Quentin Tarantino wat begrijpelijk is als je ziet hoe De Palma stijl en spanning tot een beklemmend geheel weet te smeden.

Femme Fatale & Film Noir vindt plaats van 3 mei t/m 7 juni in Het Nutshuis, Den Haag.
Met je We Are Public-pas kan je naar de volgende vertoningen:
The Killers | woensdag 3 mei
Out of the Past | woensdag 10 mei
Ascenseur pour l’échafaud | woensdag 17 mei
Chinatown | woensdag 24 mei
Les Liaisons Dangereuses | woensdag 31 mei
Blow Out | woensdag 7 juni