Nieuws

Een Europees canon?! Dat bleek een netelige vraag, met een handvol specifieke uitkomsten

Gepost op 23 mei 2016 om 12:09 door Liedewij Loorbach

De vraag leek onschuldig: Welke Europese kunst en cultuur hoort er in een Europees canon thuis? Maar godogod, de vlam sloeg in de pan. Woorden als ‘dekoloniaal discours’, ‘Eurocentrische gedachte’ en ‘Westerse epistemologie’ ratelden onze mailbox vol. Maar er waren ook redacteuren die de ethische discussie lieten voor wat ‘ie is en zeiden: Lars von Trier. Niña Weijers.

We stelden onze redacteuren de gewraakte vraag omdat op donderdag 2 juni hooggeplaatste kunsttypes hierover praten in het kader van het festival Re:Creating Europe. Onze filmredacteur Basje Boer vindt het juist een heerlijke vraag. “Een canon levert altijd discussies op: welk kunstwerk hoort er wel bij, welk kunstwerk niet, en waarom dan? De discussie vind ik interessanter dan de canon zelf.”

Pierre Huyghe

Pierre Huyghe

Theaterredacteur Céline Talens kreeg een dubieus gevoel bij een Europees canon en deelde haar innerlijke discussie met ons. “We hebben in Europa nu te maken met een wankel zelfbeeld, want wat is Europa behalve een economische afspraak? Daarbij is sprake van grote migratie die we als vluchtelingenproblematiek benoemen, en de discussie over wat er gebeurt als zij komen, die vreemdelingen? Wat is integratie? Wanneer moet je oprotten of ben je welkom? Dat heeft veel te maken met dat wat wij als cultuur beschouwen. En gaan wij (de gevestigde Europeaan) dan nu, onder het mom van Re:Creating Europe, een canon opstellen? Is dat creëren of een vorm van herdefiniëren? Het gaat net zo goed over een mechanisme van buitensluiting.” Niet dat Céline niet meteen aan kunstenaars had gedacht toen ze de vraag las, dat wel. Namelijk Panamarenko, Boukje Schweigman, Pierre Huyghe. Sorry Céline, die namen delen we hier toch even.

Basje Boer, filmredacteur
Een nieuwe Europese canon: goed plan! De eerste aan wie ik moet denken: Lars von Trier. Een provocateur, een conceptualist, een intellectueel die weet van de onderbuik. Zijn films zijn niet makkelijk. Ze verwarren, schokken, irriteren, schuren. Ooit had ik een hekel aan de man, ik vond zijn films sentimenteel. Dancer in the Dark (2000) was puur melodrama: kitschy en zó over-the-top dat ik niet wist of ik moest lachen of huilen. Maar dat is júist Von Trier: zijn films zitten ergens tussen ernst en ironie in, tussen mierzoet en keihard. Hij wil niet alleen dingen maken, hij wil echt iets veroorzaken. Dat geldt trouwens niet alleen voor zijn films: Von Trier is notoir slecht in de omgang. De making of-docu’s van The Idiots (1998) en Dogville (2003) zijn dan ook fascinerend om te zien.

Maar ik ben nog niet klaar met toevoegen aan de Europese canon. Kijkend naar de filmmakers die op dit moment in Europa aan het werk zijn, overwoog ik bijvoorbeeld Jessica Hausner, die lichtvoetig-ironische films maakt als het recente Amour fou. Ik dacht aan ‘onze eigen’ Paul Verhoeven, die met zijn voor een Gouden Palm genomineerde Franse productie Elle weer écht een Europese filmmaker is. Maar ik kwam uit bij Michael Haneke. Met zijn sobere, loodzware films over de mens in crisis is hij misschien wel de ultieme tegenpool van Lars von Trier. Alhoewel, geen van deze heren heeft een hoge pet op van de mens. Is dat wat hen typisch Europees maakt? Haneke is als mens in ieder geval een stuk aimabeler dan Von Trier. Zie de man aan het werk in My Life, een documentaire van ARTE.

Dilan Yurdakul, theaterredacteur.
“Dat is me een vraag zeg… Het eerste wat in me opkomt: de films van Paolo Sorrentino – La Grande Belezza en Youth. Films over vergankelijkheid, weemoed en verlangen, iets wat van alle tijden is en wat ieder van ons diep in de ziel raakt. Over vervreemding en melancholie. Alles wat het leven het leven maakt.
Maar ook de boeken van Houellebecq: hij weet de tijdsgeest te vangen in zijn enigszins vulgaire maar o zo directe taal.

Youth - Paolo Sorrentino

Youth – Paolo Sorrentino

Jan van Tienen, literatuurredacteur
“O, crapola, de deadline hiervoor is al voorbij. Uhm, ik denk aan De consequenties van Niña Weijers. Van de Nederlandse schrijvers van nu die ik een beetje ken vind ik haar stem de sterkste, de helderste. Ik moet er eerlijk bij zeggen dat ik wel te veel Amerikanen lees en dus te weinig Nederlanders om veel verder te hebben gekeken, maar De consequenties zou mijn antwoord voor nu zijn. Tenzij Niña binnen nu en weinig tijd nog een beter boek schrijft. Dan dat boek. Bij herlezing wordt het beter, en tegelijkertijd laat het te raden over. Ik denk dat mensen over honderd jaar nog wat te raden zullen hebben. Maar zo hoort het.”

Niña Weijers

Niña Weijers

Vincent van Velzen, redacteur beeldende kunst
Over honderd jaar zullen we waarschijnlijk hebben ingezien dat het grootste deel van de Europese geschiedenis zich niet op het Europese continent heeft afgespeeld. De invloed die de handelingen van de voormalige Europese wereldrijken hebben gehad op de loop van de geschiedenis en vormen van ontwikkeling in andere delen van de wereld is significant. Op deze manier zou er een lijn te trekken zijn die begint bij 17de-eeuwse schilders als Albert Eckhout die mee ging richting Zuid Amerika om vast te leggen wat hij daar aantrof, naar hedendaagse kunstenaars. Kunstenaar Willem de Rooij maakte in 2011 een tentoonstelling in Berlijn waarin hij de schilderijen van de zeventiende eeuwse schilder Melchior d’Hondecoeter, met daarop exotische vogels die de macht representeerde, tegenover objecten uit Hawaii uit de 18e en 19e eeuw zette.

willemderooij

———————————-

Donderdag 2 juni kun je met je We Are Public-pas naar het programma Re:Creating Europe | Made in Europe

Deze website maakt gebruik van cookies om je gebruikerservaring te optimaliseren. Door cookies te accepteren help je ons om We Are Public verder te verbeteren. Meer informatie over ons cookie- en privacy beleid vind je hier.