Nieuws

Basjes atheïstische woede uit haar tienerjaren is vervlogen. Ze keek de film Free in Deed en zag wat religie kan betekenen.

Gepost op 29 mrt 2016 om 11:24 door Basje Boer

Het is een Amerikaans fenomeen: de ‘storefront church’, een kerk die gevestigd zit in een voormalig winkelpand. Een DIY-kerk, kun je het oneerbiedig noemen, die vaak krap is, en met beperkte middelen aangekleed. Maar in arme wijken zijn storefront churches meestal de spil van de Afro-Amerikaanse of Latijns-Amerikaanse gemeenschap. Dit is een plek van hoop, liefde, gemeenschapszin; een plek om, na een leven van verslaving of criminaliteit, vergeven te worden en opnieuw te beginnen.

In Free in Deed, de tweede speelfilm van de Amerikaanse filmmaker Jake Mahaffy, is Abe zo’n kerkganger die hoopt op een nieuw begin. In een storefront church ergens in het Amerikaanse zuiden werpt hij zich op als gebedsgenezer. Zijn bestaan is kaal; God geeft het betekenis. Wanneer hij een alleenstaande moeder met een problematische zoon ontmoet, voelt het als zijn door God gegeven plicht om haar te redden. Maar hoe meer hij ervan overtuigd raakt dat hij een wonder kan verrichten, hoe meer hij de controle verliest.

Free in Deed doet twee – tegengestelde – dingen. Enerzijds laat de film je meevoelen met zijn hoofdpersonen: hun worsteling is echt, hun keuzes zijn te begrijpen. De film plaatst je kortom in hun positie. Anderzijds toont Free in Deed zich uiterst sceptisch over de godsdienst die ze belijden. Je mag dan wel begrijpen waarom zij zich vastklampen aan hun geloof, tegelijkertijd is van begin af aan duidelijk dat ze er hun eigen ondergang mee in werking stellen. Het perspectief van de filmmaker, en daarmee dat van de kijker, is een alwetend perspectief (de blik van God, zou je ironisch kunnen stellen). Mahaffy toont zich daarmee verwant aan Europese filmmakers als Lars von Trier en Ulrich Seidl, die hun publiek op eenzelfde manier laten toekijken terwijl de personages aanmodderen. Met dit verschil: Mahaffy ruilt de ironie van Von Trier en Seidl in voor oprechte empathie.

Storefront_church_Auburn_IN_2012

Het punt dat Jake Mahaffy in Free in Deed maakt is valide, en zijn scepsis ten opzichte van religie is terecht, maar ook enigszins problematisch. Is religie per definitie een valkuil? Free in Deed laat het na om een dergelijke boodschap expliciet te maken, maar zal de fanatieke atheïst wel degelijk ‘Zie je wel!’ doen roepen. Ik had het zelf ook gedaan – ‘Zie je wel!’ roepen – toen ik een jaar of vijftien was. Ik verachtte religie, en het christendom in het bijzonder. Ik herinner me enerzijds hoe boos het christendom me maakte (ik gooide eens een bijbel door de kamer) en anderzijds met hoeveel verachting ik het belachelijk maakte (in diezelfde bijbel plakte ik later een verjaardagskaart die als je het boek openende Lang zal ze leven liet horen).

Ook als volwassene geloof ik niet in een god, maar ik begrijp waarom een ander dat wel zou doen. Met al te weeïge godsdienstbeleving heb ik niets; met bozige atheïstische retoriek heb ik nog minder (denk aan het afgekloven: ‘Zonder religie zou er geen oorlog zijn’). En dan is er nog het soort hedendaagse spiritualiteit dat wordt gepromoot in de Happinez. Het is makkelijk om af te geven op deze vaag-oosterse, quasi boeddhistische nep-religie: ze is vrijblijvend, egocentrisch, hypocriet, eigengereid. Maar dat er een groeiende groep mensen is die naar een vorm van bezinning zoekt, is lastig te negeren. Hen afdoen als verveelde westerlingen is mij te makkelijk. De godsdienst die in de jaren 60 werd afgezworen, bracht iets wat zij nu missen: gemeenschapszin, verantwoordelijkheidsgevoel, bezieling, een moreel kompas.

storefront-churches-58

De verjaardagskaart in mijn bijbel is inmiddels bijna leeg. Als ik hem opensla, klinken er langgerekte tonen die vaag herinneren aan de oorspronkelijke melodie. Mijn atheïstische woede van mijn tienerjaren heeft plaatsgemaakt voor een nieuwe interesse in het christendom, al was het maar omdat onze samenleving, en de wortels ervan, ontegenzeggelijk met deze religie verbonden zijn. Om nog maar te zwijgen over de islam: een groeiend aantal moslims zorgt ervoor dat ons land religieuzer is dan je misschien zou denken als je de maatschappij verwart met je eigen witte Facebook-tijdlijn. Als Free in Deed iets doet, is het de kijker laten voelen wat religie kan betekenen. En dat het voor jou geen betekenis heeft, betekent niet dat het geen betekenis heeft voor een ander.

———————————————————

Tussen 31 maart en 6 april kun je met je pas naar Free in Deed in de FilmHallen.

Deze website maakt gebruik van cookies om je gebruikerservaring te optimaliseren. Door cookies te accepteren help je ons om We Are Public verder te verbeteren. Meer informatie over ons cookie- en privacy beleid vind je hier.